.: افراتخته تکه ای از بهشت :.
ضمن آنكه احداث اين جاده سبب تغييرات نامطلوب هيدرولوژيكي در منطقه شده و به مرور زمان اراضي جنگلي پاييندست خشك خواهد شد. مهندس عليرضا مهرجو، مديركل سابق محيطزيست استان سمنان در گفتوگو با همشهري افزود: متأسفانه احداث اين جاده بيش از آنكه متكي بر اصول و ارزيابيهاي فني و زيستمحيطي باشد تابع احساسات است بهطوريكه برخي براي جلب آراي مردم و براي راهيابي به مجلس شوراي اسلامي با وعده و وعيد بر احداث اين جاده پايميفشارند؛ درحاليكه دسترسي اهالي عليآباد كتول به شاهرود از طريق جاده قديمي آزادشهر به شاهرود امكانپذير است و احداث جاده ابر فقط 20 كيلومتر طول مسير را كوتاهتر ميكند. به گفته وي با احداث اين جاده و كوبيده شدن طول مسير بهويژه در ارتفاعات، شريانهاي زيرزميني آب قطع خواهد شد و ديگر آبي به زمينهاي پايين نخواهد رسيد كه پيامد آن خشك شدن و تخريب بخش عمدهاي از اين جنگلهاي نادر خواهد بود. مهرجو ديگر تبعات احداث اين جاده را ساخت سكونتگاههاي متعدد در منطقه، تردد وسايل نقليه و دسترسي آسان به جنگل و احتمال قاچاق چوب ذكر كرد و گفت: سروصداي وسايل نقليه امنيت حيات وحش منطقه را نيز به خطر خواهد انداخت و در نتيجه علاوه بر تخريب زيستبومهاي گياهي، شاهد نابودي گونههاي جانوري در منطقه خواهيم بود. وي تأكيد كرد: چرا بهرغم وجود10جاده مواصلاتي كه استان گلستان را به سمنان و دامغان وصل ميكند برخي براي گرفتن رأي و ديگر منويات خود بر گزينهاي نادرست پايميفشارند، حال آنكه اين جاده بهدليل واقع شدن در ارتفاعات در فصل زمستان عملا كارآيي نخواهد داشت و بنا به ارزيابيهاي صورت گرفته از نظر اقتصادي نيز هيچ توجيهي ندارد. اهميت جنگل ابرشاهرود دكتر پيمان يوسفي مديركل دفتر امور منابع جنگلي سازمان جنگلها و مراتع كشور درباره اهميت جنگل ابرشاهرود به خبرنگار ما گفت: در اين منطقه درپي يك تغيير ناحيه رويشي از هيركاني به ايراني توراني، يكي از نادرترين و در عين حال ارزشمندترين جنگلهاي خاورميانه شكل گرفته است كه بهدليل چشمانداز و منظر زيبا و تنوع گونههاي گياهي در جهان بينظير است و از قابليتهاي فراوان گردشگري برخوردار است. وي، افرا، راش، زبانگنجشك، گيلاس وحشي و انواع گلابي وحشي را ازجمله گونههاي ارزشمند اين منطقه ذكر كرد و گفت: جنگل ابر از دوران سوم زمينشناسي بهجاي مانده و ازجمله جنگلهايي است كه در صورت تخريب بههيچ عنوان جايگزيني نخواهد داشت سرخدار Taxus baccata اين گونه را مي توان ميراث زنده و شاهكار جنگل هاي طبيعي شمال دانست . از نظر تنوع زيستي و حفظ ذخائر ژنتيكي و بوم شناسي يكي از گونه هاي منحصر به فرد و مهم منطقه هيركاني و باقي مانده از دوران سوم زمين شناسي است . سواد کوه 1379- سرخدار به طول بيش از 30 متر و عمري بيش از 500 سال ( برگرفته از کتاب جنگل هاي باستاني شمال، کانون ديده بانان زمين، نسرين دخت خطيبي ) مطالعات فسيل شناسي قدمت درختان سرخدار را بالغ بر 190 ميليون سال مي دانند. . گفته مي شو د انسان هاي ماقبل تاريخ آن را مي شناخته اند . و از برگ آن نوعي ماده سمي تهيه و براي آلوده كردن نيزه هايشان استفاده مي كردند . تصور مي شود لغت Taxinبه معني زهر آلود به اين موضوع برمي گردد. . سرخدار درختي است سوزني برگ ، سايه پسند داراي پوست فلس دار . چوب درون آن به رنگ قرمز شاه بلوطي و برگ هاي آن دائمي و هميشه سبز است كه در قسمت پاييني درخشان و براق است و نياز به خاك مرطوب دارد . بلندي درخت به 9 تا 30 متر و قطر آن به 3 متر مي رسد . رشد آن بسيار كند و رويش ارتفاعي آن سالانه 10 سانتيمتر است . بذر سرخدار توسط پرندگان از جمله قرقاول پخش مي شود . سنجاب ها نيز به انتشار بذر سرخدار كمك مي كنند . ( ميوه نوع ماده آن به رنگ قرمز و نوع نر آن برنگ زرد كه هر دو غير سمي است ) . امروزه در فرانسه كمپاني وجود دارد كه نهالستان هاي بزرگي از اين گونه احداث كرده اين كمپاني وابسته به يك كمپاني داروسازي است كه در توليد ماده تاكسون دخالت دارد ( ماده تاكسون اين درخت در درمان برخي سرطان ها كاربرد دارد . ) سه كمپاني بزرگ ديگر در آمريكا تنها به كاشت نهال سرخدار اشتغال دارند . در هر كمپاني ميليون ها نهال توليد مي شود . اين گونه در جنگل هاي شمال از ارتفاعات افرا تخته گرگان – پونه آرام گرگان ، جنگل هاي نهار خوران تا جنگل هاي سواد كوه و در دره ها و پرتگاه هاي گيلان ، مازندران و گرگان همراه با ساير گونه هاي جنگلي يافت مي شود . دكتر جزيره اي در سال 1965 جامعه Fageto-Taxetum – سرخدار ، همراه با راش ، توسكا ، افراشيردار ، ممرز ، ملج و جل – را در جنگل هاي مازندران مطالعه كرد . جامعه ديگري به نام Evonymo Taxetum ( آل اسبي و سرخدار ) توسط دكتر مصدق در سال 1977 با گونه هاي بلوط ، بلند مازو ، افرا ، جل ، نمدار ، خاس ، تمشك ، ممرز در جنگل هاي افرا تخته معرفي شده است . نام هاي محلي آن در مازندارن و گرگان “ سرخدار ، سرخه دار و سخدار ” است . در علي آباد كتول “ سوختال ” در رودسر و آستارا “ سيردار ” ناميده مي شود . سرخدار همراه با شيردار نويسنده: نغمه عقيلي
به گفته كارشناسان جنگلداري و منابع طبيعي، سرخدار از معدود درختان سوزني برگ بومي ايران است كه از بقاياي رويش هاي دوران سوم زمين شناسي محسوب مي شود. ذخيره گاه هاي سرخدار افراتخته كه در استان گلستان واقع شده از رويشگاه هاي سرخدار جنگل هاي شمال ايران است كه در آن درختان سرخدار با قدمت بسيار بالابه طور انبوه و گاهي نيز به شكل توده هاي خالص روييده اند. سن برخي از اين درختان به بيش از هزار سال مي رسد.
براساس مطالعات احمد مصدق استاد دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تهران قدمت درختان سرخدار در جنگل هاي شمال ايران بالغ بر 190 ميليون سال است كه در جنگل افراتخته در استان گلستان جنگل 150 هكتاري آن موجود است. اين استاد برجسته منابع طبيعي معتقد است بايد قطع اين درختان در منطقه افراتخته ممنوع شود.افراتخته يكي از رويشگاه هاي منحصر به فرد ايران و حتي جهان محسوب مي شود كه در سال 1371 به عنوان ذخيره گاه ژنتيكي ايران معرفي شده است. ذخيره گاه سرخدار كه در حوضه آبخيز زرين گل و 30 كيلومتري جنوب شرقي علي آباد كتول و در مجاورت روستاي افراتخته واقع شده به عنوان حوزه شماره 85 در تقسيم بندي طرح جامع جنگل هاي شمال كشور به ثبت رسيده است.
محمدرضا لساني كارشناس تحقيقات جنگل معتقد است: «جنگل خالص سرخدار في نفسه قدرت ماندگاري در طبيعت را ندارد و به دليل بردباري به سايه و نداشتن حامي در اشكوب بالا، انبوهي شاخ و برگ و در نتيجه فقدان خزان و عدم جذب نزولات آسماني در كف جنگل قدرت تجديد حيات و ماندگاري خود را از دست مي دهد. جنگل هاي سرخدار افراتخته اكنون چنين وضعيتي دارند و شايد بتوان احداث جاده را با هدف اصلاح اين وضع مفيد به حساب آورد، اما به دليل شيب زياد دامنه و تيغ خوردن زمين لغزش ايجاد كرده و موجب مي شود كل منطقه به همراه جاده حركت كرده و به سوي پايين شيب برود و باعث نابودي جنگل و جاده بشود.»
اين كارشناس تحقيقات جنگل تاكيد مي كند: «جاده در تمام دنيا يكي از شاخصه هاي مهم پيشرفت جنگلداري كشورها است ولي متاسفانه در ايران از اين خصيصه سوءاستفاده مي شود و احداث آن راه قاچاق چوب و دسترسي به جنگل و تخريب بيشتر را فراهم مي كند.»دكتر فرود شريفي رئيس سازمان جنگل ها و مراتع و آبخيزداري كشور در اين باره به اعتماد گفت:«درباره احداث اين جاده در مجاورت جنگل افراتخته هيچ درخواستي داده نشده و در صورت دريافت چنين درخواستي سازمان جنگل ها به هيچ عنوان اجازه تخريب جنگل و احداث جاده در عرصه هاي جنگلي را نخواهد داد.»تلاش اعتماد براي تماس و پرس و جو درباره اين صورتجلسه با مسوولان سازمان حفاظت محيط زيست به دليل خاموش بودن هميشگي تلفن همراه آنها به جايي نرسيد.
![]()
![]()
![]()




![]()
يكي از شهرهاي زيبا و سرسبز استان گلستان كه در شيب كوه هاي پوشيده از جنگل هاي باستاني شمال قرارگرفته «علي آباد كتول» است. اين شهر در ميانه شهرهاي گلستان واقع شده، زيرا چه از غرب و چه از شرق وارد استان شوند علي آباد كتول ششمين شهر گلستان است.
شهرستاني با طبيعتي سرسبز كه در ارتفاعات البرز شرقي قله هايي همچون «الستان»، «شاهوار» و «سياه مرزكوه» پوشيده ازجنگل هاي انبوه را در خود جاي داده و در دامنه اين كوه هاي سرسبز نيز مزارع حاصلخيز كشاورزي دارد. افزون بر كوه هاي جنگلي، اين منطقه به داشتن زيباترين آبشارهاي گلستان هم مشهور است؛ بطوري كه بزرگ ترين آبشار خزه اي ايران يعني «آبشار كبودوال» در عمق دره اي كه جنگل انبوهي آن را پوشانده در ۵كيلومتري اين شهرستان قرار گرفته است. اين آبشار كه از خنكاي هوا و رطوبت آب پوشيده از خزه هاي سبز است از دل كوه به سمت پايين مي ريزد و به سبب وجود امكانات تفريحي و رفاهي در جنگل كبودوال مورد بازديد بسياري از گردشگراني مي شود كه به اين نقطه از ايران سر مي زنند تا از زيبايي هاي آن بهره ببرند.
افزون بر آبشارها، ييلاقات زيبا و منحصر به فردي نيز در نزديكي اين منطقه وجود دارد آن طور كه «علي دنكوب» فرماندار شهرستان علي آباد كتول مي گويد ۳ روستاي گردشگري «چينو»، «افراتخته» و «سياه مرزكوه» جزو ۱۳ روستاي هدف گردشگري استان است كه در كنار جاذبه هاي شهرستان مورد بازديد مسافران قرار مي گيرد. به گفته وي درختان حمايت شده «سرو نوش»، ذخيره گاه درخت «توس» و بزرگ ترين ذخيره گاه درخت «سرخدار» كشور با ۲۰۰ هكتار مساحت و همچنين ۱۱ امامزاده، «آسياب آبي محمدآباد» و صنايع دستي مانند چادرشب بافي، خورجين دوزي و بافت پارچه هاي ابريشمي به نام چوخا از جاذبه هاي ديگر گردشگري اين شهرستان است.
رودخانه پرآب اين شهرستان با نام «زرين گل» كه از سمت كوه ها به طرف دشت و شهر علي آباد روان است هم توانسته منبع آب يك سد مخزني به نام كبودوال را تأمين نمايد. سدي كه در دشت هاي سرسبز منطقه در حال ساخت و ساز است، افزون بر مزيت هاي اقتصادي و كشاورزي منافع حاصل از گردشگري نيز دارد.
فرماندار علي آباد در اين مورد مي گويد: اين شهرستان با جاذبه هاي اكوتوريستي و گردشگري كه دارد با راه اندازي امكانات تفريحي در كنار سد كبودوال به تفرجگاهي براي گردشگران تبديل خواهدشد. وي با اشاره به تپه ها و ارتفاعات كنار سد، چشم انداز اين ارتفاعات بر فراز دشت هاي منطقه و سد را براي ايجاد امكانات اقامتي و رفاهي مناسب مي داند كه در اين باره تقاضاي بخش خصوصي در دست بررسي است. وي در مورد زمان اتمام سد مي گويد: تا كنون حدود ۴۰درصد از ساخت آن به پايان رسيده و اگر اعتبارات به موقع باشد تا دو سال ديگر به بهره برداري مي رسد. اين سد فرصت مناسبي براي ايجاد جاذبه هاي جديد گردشگري نيز هست، از اين رو از هم اكنون برنامه هايي براي اين منطقه در نظر گرفته شده است.
دنكوب توضيح مي دهد: به سبب هواي معتدل منطقه، امكان پرداختن به ورزش هاي آبي مانند قايق سواري و همچنين ماهيگيري از قابليت هاي اين نقطه است كه درصدد هستيم تيم هاي قايقراني را به سد بياوريم. همچنين مطالعات تله كابيني نيز در دهنه محمدآباد بوسيله بخش خصوصي در حال انجام است كه از همه سرمايه گذاران، حمايت خواهدشد. وي نيز در مورد موزه مردم شناسي در علي آباد مي گويد: با مساعدت شوراي شهر ساختمان موجود در پارك به اين امر اختصاص خواهد يافت تا اين شهرستان با وجود تركيب قوميتي، موزه مردم شناسي هم داشته باشد. شهرستان علي آباد كتول با ۱۲۵هزار نفر، جزو شهرهايي است كه تركيب جمعيتي مختلفي دارد. اهالي بومي، شاهرودي، سمناني، تركمن، بلوچ، سيستاني و ترك مجموعه زيبايي از اقوام با فرق و مذاهب گوناگون را در اين نقطه ايران به وجود آورده اند.
كتول به مجموعه آبادي هايي گفته مي شود كه درون دره كوه قرار دارد. زيرا كتول از دو واژه روستايي «كته و اول» تشكيل شده كه «كته» به معناي جا و مكان و «اول» به معناي «شيب»، دره و گودال است.![]()
روستاي افراتخته از توابع بخش مرکزي شهرستان عليآباد، با مختصات
جغرافيايي 54 دجره و 58 دقيقه طول شرقي و 36 درجه و 48 دقيقه عرض شمالي،
در 32 کيلومتري جنوب شرقي شهر عليآباد و در 72 کيلومتري گرگان قرار دارد.
کوههاي افراتخته در شمال، تکيانو در جنوب، مليارتو در غرب و دره افراتخته در جنوب روستا واقع شدهاند.
اين روستاي کوهستاني در ارتفاع 1550 متري از سطح دريا قرار گرفته است و
تحت تأثير اقليم کوهستاني، زمستانهاي سرد و تابستانهاي معتدل دارد.
ميانگين بارندگي سالانه آن 584 ميليمتر گزارش شده است.
رودخانه افراتخته، در جنوب روستا جريان دارد. آب و هواي معتدل و اراضي
حاصلخيز همراه با کوشهاي روستاييان تأثير فراواني در شکلگيري و ماندگاري
اين روستا داشته است. چاه سنگي و باستاني پيرآلا در 2 کيلومتري روستا،
گورستان گبري و حمام قديمي روستا، بيانگر قدمت کهن اين روستا ميباشد.
مردم روستاي افراتخته به زبان فارسي سخن ميگويند، مسلمان و پيرو مذهب شيعه جعفري هستند.
الگوي معيشت و سکونت
براساس نتايج سرشماري سال 1375، روستاي افراتخته 145 نفر جمعيت داشته است که در سال 1385 به 251 نفر افزايش يافته است.
درآمد اکثر مردم روستاي افراتخته از فعاليتهاي زراعي، باغداري و دامداري
تأمين ميشود؛ گروهي نيز، در بخش خدمات و صنايع دستي اشتغال دارند.
گندم، جو، يونجه، ارزن، پياز، سير، لوبيا چيتي و سيبزميني از مهمترين
محصولات زراعي روستاست. به دليل شرايط مساعد اقليمي، باغداري رونق نسبي
دارد. کشت و جمعآوري گياه دارويي گل گاوزبان از ديگر فعاليتهاي زراعي
روستاييان محسوب ميشود. پرورش زنبور عسل و توليد عسل در روستا رواج دارد.
محصولات عمده دامي اين روستا عبارتند از: فرآوردههاي لبني، گوشت و پشم گوسفند.
مردم روستاي افراتخته به ويژه زنان ضمن همکاري در فعاليتهاي زراعي، با
توليد صنايع دستي متنوع، نقش مهمي در افزايش درآمد و تأمين هزينههاي
خانوار دارند. روستاي کوهپايهاي افراتخته بافت مسکوني نسبتاً متراکمي
دارد و در شيبي ملايم استقرار يافته است.
کالبد و شکل خانههاي روستا از نوع فعاليت و معيشت ساکنين آنها تأثير
پذيرفته است. سقف خانهها، عموماً شيرواني است و ديوارها با گل اندود
شدهاند. مصالح به کار رفته در ساخت بناهاي قديمي از گل، سنگ، خشت، آجر و
چوب است. در ساخت خانههاي جديد از مصالح سيمان، گچ، تيرآهن و مانند آن
نيز استفاده ميشود.
جاذبههاي گردشگري
ارتفاعات پيرامون روستاي افراتخته که از جنگلهاي انبوه درختان پهن برگ پوشيده شده، زيباترين مناظر طبيعي را به نمايش ميگذارند.
کوه تکيانو، با ارتفاع 2901 متر در 7 کيلومتري جنوب روستا، از جلوههاي طبيعي بسيار زيباي روستاست.
در فاصله نيم کيلومتري روستا، يکي از جنگلهاي کمياب درختان سرخدار (از
گونههاي نادر جنگلي)، در وسعت 240 هکتار محفوظ مانده است. چشمانداز
جنگلهاي سرخدار، زيبايي سواحل رودخانه افراتخته، يخچالهاي طبيعي در 3
کيلومتري روستا، چشمههاي آب معدني نزديک روستا و همچنين آبشارهاي طبيعي
بسيار زيبايي که از بلنداي 300 تا 2500 متري ارتفاعات پيرامون روستا
سرازير ميشوند، فضاي بسيار مناسبي براي ديدار گردشگران ايجاد کردهاند.
تنوع رنگها، هواي دلپذير، آواز خوش پرندگان و زمزمه جريان آب بر روي
سنگها، پرديس کوچکي در اطراف روستاي افراتخته پديد آوردهاند که
تماشاگران را به حيرت واميدارد.
خانههاي قديمي و پراکنده روستا، گورستان قديم گبري، حمام قديمي روستا
معروف به کهنه حمام و همچنين چاه سنگي کهن پيرآلا در فاصله 2 کيلومتري
روستا با عمق 100 متر و دهانة 8 متر، از جاذبههاي تاريخي روستا به شمار
ميآيند.
مردم روستاي افراتخته، در ايعاد مذهبي قربان، فطر و غدير به جشن و سرور
ميپردازند و در ايام محرم و وفات ائمه به سوگ مينشينند. مردم اين روستا
مراسم ملي عيد نوروز، چهارشنبه سوري، سيزده بدر و شب يلدا را نيز گرامي
ميدارند.
مراسم ختنهسوران، عروسيهاي سنتي، سحرخواني و افطاريهاي گروهي ماه رمضان
و عزاداري به شيوه سنتي در ايام محرم از ديگر آيينها و سنتهاي مردم اين
روستاست.
چهار بيتي خواني، نوازندگي ني، دوتار و شمشاد از ديگر مراسم متداول در جشنها و عروسيهاي روستاست.
مردم روستا به ويژه جوانان، در اوقات بيکاري و فراغت به انجام انواع
بازيهاي محلي کشتي، چوب بازي (چليک بازي)، چرخونک چوبي (گردو بازي)، درنا
بازي (مخصوص بانوان)، ريگ بازي، تک (تيله)بازي، هفت سنگ و اشتر قدبازي
(نوعي بازي با توپ) ميپردازند.
استفاده از پوشاک محلي در اين روستا معمول است؛ مردان روستا از کت و
شلوار، جليقه و کلاه پشمي استفاده ميکنند. زنان نيز، پيراهنهاي بلند،
پيژامه و جليقه بر تن ميکنند و بر روي روسري معمولاً، پوشش ديگري به سبک
زنان عشاير ميبندند. لباس زنان در جشنها و مراسم عروسي روستا، با انواع
زيرآلات و پولکهاي رنگي زيبا تزيين ميشود.
صنايع دستي روستاي افراتخته عبارتند از: قالي، چادر شب، سفره پارچهاي،
دستمال، نمدمالي، چوخا، ساق پيچ پشمي، تور پشتي (کوله پشتي) و انواع وسايل
چوبي مانند قاشق، لگن، سطل و خيش چوبي و «دوره» (مخزني چوبي براي گرفتن
کره از ماست).
از انواع غذاهاي محلي اين روستا ميتوان به انواع آش، آبگوشت، کباب و
انواع خورشت و نان محلي اشاره کرد. عسل طبيعي درختي و انواع مواد لبني
مانند شير، ماست، کره، پنير همراه با انواع صنايع دستي از سوغاتيهاي
روستا محسوب ميشوند.
دسترسي: اين روستا از طريق شهرهاي عليآباد و گرگان قابل دسترسي است![]()
| قالب وبلاگ : قالب وبلاگ |














